- wat is de Europese Unie? - hoe wordt de Europese Unie bestuurd? - de Europese Raad - Europese Commissie - Raden van Ministers - Europees Parlement - Europese verkiezingen - vormen van wetgeving - Europees Hof van Justitie - Europese Rekenkamer

Wat is de Europese Unie?

In 1957 werd het Verdrag van Rome gesloten. Met dit Verdrag werd de EEG/Euratom opgericht, wat later, samen met de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) de Europese Gemeenschap zou gaan heten.

Sinds het Verdrag van Maastricht in 1992 wordt de naam Europese Unie gebruikt.

De Europese Unie bestaat vanaf mei 2004 uit 25 landen. Hieronder zie je een overzicht van de 15 landen die tot 1 mei al lid waren van de Europese Unie. Op 1 mei 2004 zijn er tien landen bijgekomen, dat zijn: Hongarije, Estland, Letland, Litouwen, Polen, Slovenië, Slowakije, de Tsjechische Republiek, Cyprus en Malta.

Oostenrijk	Spanje	Denemarken	België	Frankrijk
Duitsland	Finland	Italië	Griekenland	Nederland
Ierland	Luxemburg	Groot-Brittannië	Zweden	Portugal

Vanuit het bestuur van de Europese Unie komen wetsvoorstellen en worden regels bepaald waaraan de landen van de Europese Unie zich moeten houden. Voorbeelden hiervan zijn het Europese ECO-keurmerk of de CE-vermelding op bijvoorbeeld een rekenmachine. Tot zover mag dit duidelijk zijn. Maar... hoe wordt Europa bestuurd? Om dit goed te doen zijn er een aantal instellingen opgericht die allemaal een bepaalde rol in het bestuur van de Europese Unie vervullen. Hieronder vind je de belangrijkste.
  

De Europese Commissie is het dagelijks bestuur van de Europese Unie. Deze Commissie bestaat uit 20 commissarissen. Elk land heeft tenminste één lid geleverd, van vijf landen zijn twee leden vertegenwoordigd. De leden van de Europese Commissie zijn aangesteld voor een periode van vijf jaar.

Het gebouw van de Europese Commissie is gevestigd in Brussel.

De Commissie heeft het recht van initiatief; dit betekent dat ze voorstellen voor wetten mag doen. Verder heeft de Commissie bevoegdheden met betrekking tot uitvoering, beheer en controle. De Commissie controleert of de verdragen en besluiten van de Europese Raad nageleefd worden.

Woensdag 15 september 1999 heeft het Europees Parlement de nieuwe Europese Commissie onder leiding van Romano Prodi (zie links op de foto) goedgekeurd. De Commissie is gekozen voor vijf jaar. Daarvoor was de Luxemburger Jacques Santer voorzitter van de Europese Commissie.

Onze eigen oud-premier Ruud Lubbers heeft in 1995 ook geprobeerd om voorzitter van de Europese Commissie te worden. Helaas voor hem werd toen gekozen voor Santer.

Vice-voorzitters  
De Europese Commissie heeft naast een voorzitter twee vice-voorzitters. Zij nemen de taak waar voor Prodi als hij afwezig is.

Prodi nieuwe voorzitter van de commissie 

Op de Europese top in Berlijn (maart 1999) werd al snel overeenstemming bereikt over de nieuwe kandidaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. De regeringsleiders en staatshoofden kozen voor de Italiaanse ex-premier Prodi.

Na een lange periode van Noord-Europese voorzitters, komt er weer een Zuid-Europeaan. De regeringsleiders en staatshoofden van de Europese Unie zien in Prodi een sterke voorzitter, vooral vanwege zijn inzet in Italië om aan de voorwaarden voor de euro te voldoen. Prodi is door het Europees Parlement goed ontvangen en heeft daarna een lijst samengesteld met commissarissen. De Nederlandse afgevaardigde is Bolkestein van de VVD. Het is voor het eerst dat er een Nederlandse liberaal Europees Commissaris wordt. Hij zal de post Interne markt krijgen. De andere commissarissen en hun posten, vind je in de nieuwspagina van juli.
         

Dit wordt ook wel de Top genoemd. Dit is de bijeenkomst van alle regeringsleiders. De Top komt twee keer per jaar bij elkaar. Tijdens deze bijeenkomst wordt er overlegd over het Europese beleid.

Ook de Europese Raad heeft een voorzitter. Dit veranderd ieder half jaar, dan krijgt een ander EU-land het voorzitterschap. Vanaf juli 2004 is Nederland weer voorzitter van de Europese Unie. Het land dat voorzitter is moet de Top voorbereiden. Begin 1997, toen Nederland ook voorzitter van de Europese Raad was, werd het Verdrag van Amsterdam gesloten. De Nederlandse regering had er toen voor gezorgd alle regeringsleiders zich op de fiets door Amsterdam konden verplaatsen. Deze fiets mochten zij als aandenken houden, wat erg op prijs werd gesteld.

Dit half jaar wordt er vooral gesproken over de samenwerking op het gebied van justitie en veiligheid. Daarnaast bespreken de regeringsleiders over de toetreding van Turkije aan de Europese Unie. Aan het einde van het jaar is bekend of de Europese Unie met Turkije wil gaan praten over een lidmaatschap voor de toekomst.
  

Voor elk beleidsonderwerp in de Europese Unie is een aparte Ministerraad. Deze Ministerraad bestaat uit de ministers van de EU-landen, die dat onderwerp in hun portefeuille hebben. De Raad voor landbouw bestaat uit de ministers van landbouw, de Milieuraad uit de milieuministers en ga zo maar door. De belangrijkste raad is de Raad van Ministers van Buitenlandse Zaken.

Elke Ministerraad komt één keer per maand bij elkaar in Brussel. Zoals gezegd doet de Europese Commissie voorstellen voor wetten. De raden nemen hierover besluiten door middel van een stemming. Als de meerderheid het eens is met een bepaald voorstel, dan wordt het goedgekeurd.
   

Sinds 1979 kan de bevolking uit de Europese Unie, dus mensen uit 15 verschillende landen, het Europees Parlement rechtstreeks kiezen. Ook in 1999 zijn er weer Europese verkiezingen geweest. Het Europees Parlement verenigt de vertegenwoordigers van de 370 miljoen burgers van de Europese Unie. Er zijn op dit moment 626 parlementsleden. Ze zijn verdeeld volgens de omvang van de bevolking in een land. Omdat er in mei 2004 10 nieuwe landen zijn bijgekomen, bestaat het parlement vanaf november 2004 uit 732 leden. Nederland heeft nu 27 vertegenwoordigers.

Vergaderingen in het parlement worden net zoals in Nederland voorbereid in commissies. Er bestaan 19 vaste commissies. Elke commissie heeft een ander terrein. Naast deze vaste commissies kan er ook een tijdelijke, onderzoeks- en subcommissie worden gevormd. Dit wordt wel gedaan om aparte onderwerpen te bespreken.

Korte geschiedenis Europees Parlement

Aan het begin (1957) van het ontstaan van het Europees Parlement hebben de leden nog weinig bevoegdheden. Dit verandert door wijzigingen in 1970, 1975 en bij het tekenen van de Europese Akte in 1986. In 1974 bij de Top in Parijs wordt besloten om voor het parlement verkiezingen te houden. In 1976 wordt dit door de Raad officieel vastgelegd. De eerste verkiezingen waren er dus in 1979. In 1984 wordt een ontwerp-verdrag aangenomen voor oprichting van een Europese Unie met meer democratische bevoegdheden voor het parlement.

Hieronder hebben we de belangrijkste functies in het kort voor je op een rijtje gezet.

• Het Europees Parlement werkt mee aan de wetgeving in de Europese Unie en doet (politieke) voorstellen voor versterking van de EU.
  
• Het Europees Parlement zet zich in voor de rechten van de mens.
  
• Leden van het parlement houden contact met alle parlementsleden in eigen land.
  
• Het parlement onderzoekt de voorstellen van de Europese Commissie. Samen met de Europese Raad is het betrokken bij het maken van wetten. Ze beslissen mee en werken samen.
  
• Het Europees Parlement kan de Europese Commissie controleren, bijvoorbeeld bij de begroting (ook weer samen met de Raad). Ze kunnen mondelinge en schriftelijke vragen aan de commissie en de Raad stellen en ze hebben de mogelijkheid de Europese Commissie te dwingen tot ontslag. Hiervoor moet een tweederde meerderheid zijn in het parlement.
  
• Het parlement kan samen met de Raad beslissen of er een nieuwe lidstaat bij de EU toe kan treden.
  
• Het Europees Parlement heeft een Europese ombudsman aangesteld die de klachten van de burgers moet. Dit gaat om ‘verkeerd’ beleid door één van de Europese instellingen.
  
• De Europese Raad komt minstens twee keer per jaar bijeen. In december vorig jaar was dit in Wenen (Oostenrijk was dat half jaar voorzitter van de EU). De voorzitter van het Europees Parlement is hierbij aanwezig om de standpunten van het parlement naar voren te brengen.
  
• Na het Verdrag van Amsterdam (1997) zullen enkele stappen voor het maken van een wet makkelijker worden gemaakt. Het samenwerken van het parlement en de Raad zal bijna verdwijnen. Wel zal er samengewerkt worden bij bijvoorbeeld de Economisch Monetaire Unie (EMU). De manier van meebeslissen van het Europees Parlement krijgt meer mogelijkheden.
• Vanaf 2004 bestaat het parlement uit 732 leden. Na de uitbreiding van de EU in mei 2004 zijn er tien nieuwe landen bijgekomen. Het Europees Parlement heeft daarom meer leden. Nederland heeft nu 27 vertegenwoordigers.

Zoals hierboven al uit blijkt heeft het parlement meer bevoegdheden gekregen. Het Europees Parlement is de vertegenwoordiger van 370 miljoen burgers en kan dus maatschappelijke problemen op de agenda zetten (zorgen voor belangstelling van bijvoorbeeld de Europese Commissie). Zo heeft het parlement meerdere malen aan de Raad en de commissie aangegeven om het beleid uit te breiden.

Politieke partijen in het parlement Net zoals in Nederland bestaat het parlement uit verschillende politieke partijen. Als je een fractie in het parlement wilt, heb je minstens 23 leden nodig. Dit wordt minder als je leden van verschillende landen hebt, zoals bijvoorbeeld de Europese Volkspartij, die veel verschillende leden uit veel landen heeft. Hiermee wordt ervoor gezorgd dat er Europees gedacht en beslist wordt.

Wil je weten welke partijen er zijn, dan kun je verder kijken bij De EU - Meer over de EU. Daar zijn we uitgebreider ingegaan op dit onderwerp.

Meer informatie

Het Europees Parlement heeft verschillende taken. Het zou een erg lang verhaal worden om alles hieronder neer te zetten. Meer informatie over het parlement vind je op http://www.europarl.eu.int/denhaag en op http://www.europa.eu.int.
  

Europese Verkiezingen

Naar boven

Sinds 1979 worden om de 5 jaar verkiezingen voor het Europees Parlement gehouden. Vóór die tijd bestond het uit leden van de nationale parlementen. De verkiezingen vinden verspreid over vier dagen plaats (van donderdag tot zondag). Bij de verkiezingen in 1994 was de gemiddelde opkomst in de EU 56,4%. In Nederland was de opkomst nog geen 36%. In 1999 was dat nog lager: 29%. De totale opkomst in de gehele EU kwam in 1999 net onder de 50% uit. In 2004 was de opkomst in Nederland gelukkig weer wat hoger 39,1%. Op de aparte verkiezingspagina vind je hier meer informatie over. Voor de verkiezingen wordt er vaak hevig gedebatteerd.

      

Vormen van wetgeving

Naar boven

Binnen de Europese samenleving bestaan er verschillende wetten. Net zoals in Nederland heeft de Europese Unie wetten opgesteld waar lidstaten zich aan moeten houden. Er bestaan vier vormen van wetgeving, namelijk:

• Verorderingen gelden voor iedereen, zodra ze door de Raad of door zowel het Europees Parlement en de Raad zijn goedgekeurd. Ze zijn rechtstreeks van toepassing op alle 25 lidstaten.

• Richtlijnen bevatten doelstellingen, maar moeten door de lidstaten op nationaal (binnen een land) toegepast worden. De lidstaat moet het doel met eigen regels in het land wel bereiken. De vorm en de uitvoering kan zelf bepaald worden.
    
• Beschikkingen hebben betrekking op een bepaald onderwerp. Een beschikking is bindend en kan tot elke lidstaat of alle lidstaten, tot ondernemingen of tot personen zijn gericht.

• Aanbevelingen of adviezen zijn juridisch niet bindend. Zij geven alleen het standpunt van de instelling over een onderwerp weer.
    

Europees Hof van Justitie

Naar boven

Het hoogste gerechtshof in Europa is het Hof van Justitie te Luxemburg. Het Hof ziet erop toe dat het recht wordt nageleefd bij de uitlegging en toepassing van de Verdragen.

De belangrijkste bijdrage van het Hof bestaat dan ook in zijn rechtspraak over twee basisregels waar het recht van de Europese Gemeenschappen op berust:

• de rechtstreekse werking van het Gemeenschapsrecht in de Lid-Staten van de Europese Unie, en
• het Gemeenschapsrecht van de EU dat voorrang heeft boven het nationale recht in een land.

Landbouw als belangrijk begin

Door de rechtspraak van het Hof en dank zij de twee hierboven genoemde regels is het Gemeenschapsrecht voor de burgers van Europa realiteit geworden.

De landbouw is de sector waarin de Europese integratie het verst is gevorderd.

De rechtspraak van het Europese Hof van Justitie over de landbouw heeft het begin Europese samenwerking binnen deze sector mogelijk gemaakt. Er is een gemeenschappelijke markt gekomen en een goede werking van de verschillende uitvoeringsregelingen is verzekerd dankzij het Hof.

De integratie van de mensen in Europa richt zich niet alleen op de gemeenschappelijke markt. De eenwording van alle volken binnen de EU is net zo belangrijk. Een werknemer uit bijvoorbeeld Spanje heeft in een ander EU-land dezelfde rechten als de werknemers uit dat land zelf. Dat was vroeger niet het geval. Buitenlanders (wel burgers van de EU) hebben dezelfde rechten op uitkeringen, zoals bijvoorbeeld een minimuminkomen als Nederlanders.

Het Gemeenschapsrecht dat al bij de oprichting van de EEG werd bepaald kan steeds worden aangepast aan nieuwe ontwikkelingen. Zo kwam er in de jaren ’70 een bepaling dat mannen en vrouwen gelijk beloond moeten worden bij het werk. Ook ziet het Hof van Justitie toe op de fundamentele rechten van de mens. Meer informatie Er zijn heel wat bepalingen waar het Europese Hof van Justitie op moet letten, maar die kunnen we niet allemaal noemen.

Hierboven vind je een selectie van de rechten en bepalingen. Meer informatie kun je vinden op de site van het Hof: http://www.curia.eu.int.

Europese Rekenkamer

Naar boven

Net zoals in Nederland heeft de Europese Unie ook een Rekenkamer. In 1975 werd de Europese Rekenkamer opgericht en in 1977 begon het met het uitvoeren van haar taken. De Rekenkamer heeft 15 leden, één per lidstaat. De belangrijkste taak van de rekenkamer is toezien op het juist uitgeven van het geld dat wordt uitgegeven. Een actueel voorbeeld in Nederland is dat de Nederlandse Rekenkamer zijn twijfels had bij het kopen van het schilderij van Mondriaan: Victory Boogie-woogie. Zo zou het ook in Europa werken.

In het Verdrag van Amsterdam is de rol van de Europese Rekenkamer versterkt. Ze hebben nu meer onderzoeksinstrumenten gekregen. Er is een extra waarborg opgenomen voor het goed beheer van publieke middelen binnen de Europese Unie.
De grootste verantwoordelijkheid voor de controle van de uitgaven ligt bij de lidstaten zelf. Dit doet in Nederland de Algemene Rekenkamer.